उसावरील पायरीला कीड: लक्षणे, नुकसान आणि एकात्मिक नियंत्रण

उसाच्या पिकावर अनेक प्रकारच्या किडींचा प्रादुर्भाव होत असतो, त्यापैकी पायरीला (Pyrilla perpusilla) ही अत्यंत नुकसानकारक रसशोषक कीड मानली जाते. ग्रामीण भागात या किडीला “पाकोळी” किंवा “उड्या मारणारा तुडतुडा” म्हणून ओळखले जाते. ढगाळ हवामान, अति आर्द्रता आणि नत्राचा (युरिया) असंतुलित वापर यामुळे या किडीचा प्रादुर्भाव झपाट्याने वाढतो. वेळेवर नियंत्रण न केल्यास उसाचे वजन आणि साखरेचा उतारा या दोन्हीवर मोठा फटका बसतो.

कीड कशी ओळखावी?

• प्रौढ कीड: फिकट पिवळसर किंवा तपकिरी रंगाची असून तिचे तोंड पक्षाच्या चोचीसारखे पुढे झुकलेले असते. उसाच्या पानांकडे हात नेल्यास किंवा हलवल्यास ही कीड लगेच उड्या मारते किंवा उडते.
• पिल्ले (Nymphs): फिकट पांढरट-पिवळसर रंगाची असतात. यांच्या पाठीमागून पांढऱ्या दोऱ्यासारख्या दोन लांब पुच्छ-शेपट्या (Filaments) बाहेर आलेल्या स्पष्ट दिसतात.
• अंडी: उसाच्या पानाच्या मागच्या बाजूला, मुख्य शिरीजवळ पांढऱ्या मऊ कापसासारख्या आवरणात अंडी समूहाने आढळतात.

नुकसानीचे नेमके स्वरूप

• रस शोषण: कीटकांचे प्रौढ आणि पिल्ले पानाच्या खालच्या बाजूने सतत रस शोषून घेतात. परिणामी पाने पिवळी पडून हळूहळू वाळतात.
• काजळी बुरशीचा प्रादुर्भाव: रस शोषताना ही कीड विष्ठेवाटे गोड व चिकट पातळ द्रव (Honeydew) पानांवर सोडते. या गोड द्रवावर कॅप्नोडियम नावाची काळी बुरशी झपाट्याने वाढते, ज्यामुळे संपूर्ण पाने काळी पडतात.
• वाढ आणि उत्पादनात घट: पानांवर काजळी थर साचल्याने उसाची प्रकाशसंश्लेषण (अन्न तयार करण्याची) प्रक्रिया मंदावते. यामुळे उसाची वाढ थांबते, कांड्या बारीक पडतात आणि उसातील साखर निर्मिती घटून रिकव्हरी २ ते ३ टक्क्यांपर्यंत घसरू शकते.

एकात्मिक नियंत्रण व्यवस्थापन

पायरीलाचे नियंत्रण केवळ रासायनिक फवारणीवर अवलंबून न ठेवता एकात्मिक पद्धतीने करणे अधिक फायदेशीर ठरते.

१. मशागतीय पद्धत

• उसाची खालची सुकलेली, पिवळी पडलेली आणि किडीची अंडी असलेले पाचट नियमित काढून नष्ट करावे.
• पिकात हवा आणि सूर्यप्रकाश खेळता राहील याची दक्षता घ्यावी.
• रासायनिक खतांमध्ये केवळ युरियाचा अतिरेक टाळून शिफारशीनुसार पोटॅशचा समतोल वापर करावा.

२. जैविक नियंत्रण (सर्वात प्रभावी उपाय)

• निसर्गात इपिरिकॅनिया मेलानोल्युका (Epiricania melanoleuca) हा मित्रकीटक पायरीलाच्या नियंत्रणासाठी अत्यंत प्रभावी ठरतो. या परोपजीवी कीटकाचे पांढरे कोष उसाच्या पानांवर दिसतात.
• जर शेतात प्रति पान १ ते २ मित्रकीटकांचे कोष किंवा अळ्या दिसत असतील, तर कोणतीही रासायनिक फवारणी करू नये. हे मित्रकीटक पायरीलाचा संपूर्ण नायनाट करण्यास सक्षम असतात.

३. रासायनिक फवारणी जर शेतात मित्रकीटक नसतील आणि प्रादुर्भाव नुकसान पातळीच्या वर गेला असेल, तर प्रति लिटर पाण्यात खालीलपैकी एका घटकाची फवारणी करावी:

• इमिडाक्लोप्रिड १७.८% SL: ०.३ ते ०.४ मिली (प्रति १५ लिटर पंपासाठी ५ ते ६ मिली)
• किंवा थायामेथोक्सम २५% WG: ०.३ ग्रॅम (प्रति १५ लिटर पंपासाठी ४ ते ५ ग्रॅम)
• किंवा क्लोरपायरीफॉस २०% EC: २ मिली (प्रति १५ लिटर पंपासाठी ३० मिली)

फवारणीची महत्त्वाची काळजी: काजळी बुरशीचा प्रादुर्भाव जास्त असल्यास कीटकनाशकासोबत कॉपर ऑक्सिक्लोराइड (२.५ ग्रॅम/लिटर) किंवा मँकोझेब (२ ग्रॅम/लिटर) मिसळावे. फवारणी करताना द्रावण पानाच्या खालच्या बाजूने व्यवस्थित पोहोचेल अशा पद्धतीने फवारणी करावी.